MACHINATIONS - Georges Aperghis

VERSIE VOCAALLAB NEDERLAND 2009


In zijn experimentele muziektheaterwerk Machinations zet de Franse componist Georges Aperghis (1945) de mens tegenover de machine. Machinations is zeker geen muziektheater in de gewone zin van het woord. In een toelichting op het werk noemt de componist de vier vrouwelijke protagonisten ‘operatrices’: hun stemmen stoten fonemen uit, als verre voorouders van de menselijke spraak. Naast de vrouwen en dansers als hun klonen, figureert er in het werk ook een ‘assistant électronique’, die een computer bedient: hij vervormt de stemmen, beklemtoont een of andere parameter van de klankenstroom, gebruikt die om stormen te ontketenen.

Machinations VPRO Vrije geluiden /VPRO Vrije Geluiden 17 mei 2009

Machinations - Operadagen Rotterdam 2009 /Vocaallab

Romain Bischoff, artistiek directeur van VocaalLAB Nederland, maakte met toestemming van de componist een eigen versie van Machinations, speciaal voor Operadagen Rotterdam. Hoewel Bischoff trouw bleef aan de ‘partituur’ is de voorstelling visueel en formeel heel anders geworden dan de oorspronkelijke productie van het Parijse Ircam. In de confronterende 2009-versie van VocaalLAB Nederland zit het publiek tussen de uitvoerders, gevangen in Aperghis’ machinaties en omringd door filmbeelden. Die projecties laten eindeloze tunnels zien of uitvergrotingen van de zangeressen, ter plekke gemanipuleerd door de filmmakers. De vrouwenstemmen worden in de 2009-versie gedubbeld door dansers, die de zangers in elk opzicht bijna klonen.
Voor Bischoff gaat Machinations over de geboorte van de taal, de mens en de machine. Het werk weerspiegelt voor hem hoe het er op dit moment op aarde aan toe gaat: “Het is niet bepaald een rooskleurig beeld dat Aperghis ons hier voorschildert. Eigenlijk vind hij dat we als mensheid machines aan het worden zijn. Machinations eindigt met de vraag ‘zijn wij een machine geworden? We zijn een machine.’ Een prachtig einde, maar wel triest.”
++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Regie / film / choreografie: Arjen Hosper en Martijn Vorstenbosch (EAST74), Johanne Saunier, Romain Bischoff
VocaalLAB solisten: Jennifer Claire van der Hart, Maria de los Angeles Marques Fernandez, Fanny Alofs, Mo Marcus
Sound engineer: Wouter Snoei
Dansgezelschap: Joji Inc (België)
Dansers: Berengère Bodin, Sandra Ortega, Julie Verbinnen, Johanne Saunier
Lichtonwerp: Henk van der Geest
Kostuumontwerp: Jaqueline Steijlen

With many thanks to the IRCAM Paris for the electronics. Special thanks to: Olivier Pasquet, Sylvie Levesque, Donatienne Michel-Dansac, Sylvie Sacoun and Geneviève Strosser. 
 

FOTO

TOURDATA

02 mei 2009

28 mei 2009

29 mei 2009

Operadagen Rotterdam : 21:00 uur

14 augustus 2009

15 augustus 2009

Festival Boulevard - Den Bosch : 21:00

NRC Handelsblad, 15-08-2009

De zangeressen van VOCAALLAB leveren een fenomenale prestatie in hun virtuoze, tongbrekende partijen, die vaak razendsnel op elkaar inhaken.

Uit Wolken van rrrr- en ssss- klanken ontstaat een taal


Door Jochem Valkenburg

Dadaïst Kurt Schwitters schreef begin vorige eeuw de ‘Ursonate’: een muziekstuk voor een vocale solist dat volledig is opgebouwd met overwegend betekenisloze oerklanken. Machinations (2000), een opera van de Frans/Griekse componist Georges Aperghis, lijkt het 21ste-eeuwse antwoord op dat werk. De opera is vanavond nog te zien in de enscenering die eerder dit jaar op de Operadagen Rotterdam stond, en nu als ‘gastprogrammering’ van muziekfestival November Music op theaterfestival Boulevard in Den Bosch speelt.

Aperghis’ ‘oer’-opera is in tegenstelling tot Schwitters’ ‘oer’-sonate uiterst dramatisch en beklemmend. Hier staat niet één vocalist maar vier zangeressen, opgesteld rondom het publiek, dat gaandeweg de taal ontdekt vanuit wolken van rrr- en sss-klanken, half afgemaakte woorden en haperende zinnen. Hun geluid wordt live gemanipuleerd door een klankregisseur die, midden in het publiek, ook onderdeel van de voorstelling is. De voortdurende beweging en vervorming van het geluid is afwisselend welluidend, schizofreen en hypnotiserend, en bovenal steeds intrigerend.

‘Onderwerp’ van de voorstelling lijkt de klassieke confrontatie tussen mens en machine. Dat wordt onderstreept in de videoprojecties die buizen, moeren en kranen vertonen en in de tekst, die gaandeweg concreter en verstaanbaarder wordt. Als de tekst over automatische poppen lijkt te gaan, bewegen vier danseressen zich als marionetten door het publiek. De confrontatie vindt even een dramatisch hoogtepunt als de zangeressen en de danseressen zich dreigend rond de eenzame maar oppermachtige laptop-‘nerd’ in het midden opstellen. Dat moment waait over, en de voorstelling heeft verder ook geen hapklare ontknoping.

De zangeressen van VocaalLAB leveren een fenomenale prestatie in hun virtuoze, tongbrekende partijen, die vaak razendsnel op elkaar inhaken. De danseressen blijken een meesterlijke toevoeging van de regie: ze zuigen het publiek de voorstelling in.

Klankmanipulator Wouter Snoei, die onlangs een uitstekende cd met elektronische muziek afleverde, is achter de laptop het levende bewijs dat de tweemaal geprojecteerde vraag ‘kunnen machines denken?’ vooralsnog ontkennend moet worden beantwoord.